Yağmacı dergiler: göndermeden önce nasıl anlaşılır?

Grudniewicz, Moher, Cobey ve arkadaşları bu tanıma 18 soru üzerinden üç turluk bir uzlaşı süreciyle ulaştı; sonuç “Predatory journals: no definition, no defence” başlığıyla yayımlandı (Nature 576, 210–212, 11 Aralık 2019). Tanım, bilimden çok kendi çıkarını öne alan yapıları anlatıyor.

Yazarlar bu işaretlerin aceleyle okunmasına karşı da uyarıyor: yeni bir dergi henüz DOAJ’de ya da COPE üyesi olamaz, kaynakları kısıtlı bir dergi de pekâlâ meşru olabilir. COPE’un yağmacı yayıncılık üzerine tartışma belgesi (2019; kaynakçası 2024’te güncellendi) “sahte” dergileri aynı kapsamda ele alıyor ve yağmacı kongreleri de içeriyor.

Doçentlik. YÖK’ün 30 Aralık 2021 tarihli 2021.18.643 sayılı kararına göre doçentlik başvurusunda yağmacı veya şaibeli dergilerdeki makaleler dikkate alınmaz. Aynı karara göre Web of Science’ta Q1–Q3 çeyreklik dilimindeki dergiler hiçbir zaman yağmacı sayılmaz; editoryal ücret veya makale işlem ücreti (APC) alan Q4 dergileri ise dar bir istisna dışında yağmacı veya şaibeli kabul edilir. Yani bir derginin ücret alıp almadığı ve Q değeri, Türkiye’de doğrudan sonuç doğurur.

UBYT. TÜBİTAK’ın Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik programı yalnızca yıllık listesinde yer alan, Web of Science Core Collection’da bulunan ya da Scopus’ta Q1/Q2 olan dergilerdeki makaleler için ödeme yapıyor. 2025’te ek açık erişim katsayısını kaldırdı; TÜBİTAK, listenin dergi seçiminde kullanılmaması gerektiğini de belirtiyor.

DergiPark ve TR Dizin. DergiPark kâr amacı gütmeyen elmas açık erişim dergilerini ücretsiz barındırıyor. Buradaki dergiler yazarlardan ücret alabilir, ancak ücret politikalarını yayımlamak zorundadır; TR Dizin de aynı şartı arıyor. DOAJ, Türkiye’de yayımlanan 706 dergiyi listeliyor; bunlardan 656’sı ne APC ne de başka bir ücret alıyor (1 Temmuz 2026 tarihli DOAJ verisi).

Bu bilgiler 3 Ekim 2026’da ÜAK, ULAKBİM, DergiPark ve TR Dizin’in kendi sayfalarında doğrulandı. Ayrıntılar: Türkiye’deki yazarlar için yayın ücretleri.

Think. Check. Submit. aralarında COPE, DOAJ, OASPA, STM, ALPSP ve Uluslararası ISSN Merkezi’nin bulunduğu yayıncılık kuruluşlarının desteklediği bir girişim; 2015’te başladı. Dergiler için hazırladığı listenin özeti:

1. Dergiyi siz veya meslektaşlarınız tanıyor musunuz, son makalelerine kolayca ulaşabiliyor musunuz?
2. Adı başka dergilerle karışmıyor mu, ISSN’i ISSN Portalı’nda doğrulanabiliyor mu?
3. Yayıncının adı, telefonu, e-postası ve posta adresi açıkça belirtilmiş mi?
4. Hakem sürecini —dış hakemler, kaç hakem— kabul ya da çok hızlı değerlendirme garantisi vermeden anlatıyor mu?
5. Kullandığınız dizinlerde yer alıyor mu; uzun süreli arşivleme ve kalıcı tanımlayıcılar var mı?
6. Ücretlerini açıklıyor mu: neyi kapsadığı, ne zaman alındığı, tutar ve para birimi, olası muafiyetler?
7. Lisans, telif hakkı, kurumsal arşive koyma ve çıkar çatışması politikaları açık mı?
8. Yayıncı COPE veya OASPA üyesi mi; açık erişim dergisiyse DOAJ’de ya da bölgesel bir platformda (Türkiye’de DergiPark gibi) yer alıyor mu?

Öneri: yanıtların çoğu ya da tamamı “evet” ise gönderin.

En bilineni olan Beall listesi, hazırlayıcısı kütüphaneci Jeffrey Beall tarafından Ocak 2017’de kaldırıldı (Nature, 18 Ocak 2017). Kopyaları hâlâ dolaşıyor; beallslist.net arşivi orijinalin en son 31 Aralık 2016’da güncellendiğini gösteriyor ve güncel bir sorumlu adı vermiyor. Tarihsel bir kaynak olarak değerlendirin.

Cabells Predatory Reports aboneliğe dayalı bir veri tabanı; 2017’de Cabells Blacklist adıyla başladı, 2020’de yeniden adlandırıldı. 30 Ocak 2026 itibarıyla 70’ten fazla ölçütle değerlendirilmiş 20.274 dergiyi içeriyordu.

Meşru bir dergi ücretini —tutar, para birimi, neyi kapsadığı ve muafiyetler— gönderimden önce açıklar. İzlediğimiz dergilerin liste fiyatı ve yayıncının sayfasında kontrol ettiğimiz tarih her dergi ücret sayfasında yer alıyor; Türkiye’deki yazarlar için pilot fiyatlar ve EKUAL anlaşmaları da o sayfalarda.

Belirli bir dergiden emin değil misiniz? Ücretsiz, elle yapılan inceleme. İnceleme isteyin → (İngilizce)

Yağmacı dergi nedir?

İlan ettiği editoryal çalışmayı ve hakem değerlendirmesini yapmadan yazarlardan ücret alan dergi. 2019’da Nature’da yayımlanan uzlaşı tanımı dört özellik sayar: yanlış veya yanıltıcı bilgi, kötü editoryal uygulamalar, şeffaflık eksikliği ve saldırgan davet.

Doçentlikte hangi dergiler yağmacı sayılır?

YÖK’ün 30 Aralık 2021 tarihli kararına göre Web of Science Q1–Q3 dergileri hiçbir zaman yağmacı sayılmaz; editoryal ücret veya APC alan Q4 dergileri ise dar bir istisna dışında yağmacı veya şaibeli kabul edilir.

Bir derginin yağmacı olup olmadığını nasıl kontrol ederim?

İddialarını sınayın: Scopus dizini için Scopus Sources, Web of Science ve etki faktörü için Master Journal List, açık erişim için DOAJ, ISSN için ISSN Portalı. Ardından Think. Check. Submit. listesini gözden geçirin.

Beall listesi hâlâ güncelleniyor mu?

Hayır. Jeffrey Beall listeyi Ocak 2017’de kaldırdı. Çevrimiçi kopyalarda son güncelleme tarihi 31 Aralık 2016.